Je bent hier: Home > Daoïsme

气 - Qi Chi Ki

Er bestaan vele gedaanten van Qì, met elk hun eigen functie en verschijning. Onderstaande korte uitleg probeert enige duidelijkheid te geven. Met dank aan Hans Clephas (website) voor zijn kritische bijdrage.

Qi en Meteorologie

Het woord Qì komt uit de klassieke meteorologie. In de HuanDi NeiJing, de oudste bekende Chinese medische tekst, staat geschreven:

"De Qi die van de aarde opstijgt, verandert in wolken. De Qi die uit de hemel neerdaalt, verandert in regen. De regen komt voort uit de aarde-Qi. De wolken ontstaan uit de hemel-Qi."
(HuanDi Nei Jing: Yin yang ying xian da run)

Ergens anders in hetzelfde hoofdstuk staat geschreven:

"De zon verandert in Qi, koude verandert in harde materie."

Dit betekent dat hitte het water kan omvormen tot damp. Het water is zichtbaar, terwijl damp meestal niet te zien is. Het tweede deel betekent dat koude de damp kan omvormen tot water, dat zichtbaar en voelbaar is.

Men bestudeerde het fenomeen waterdamp. Zo kwam men stilaan op het idee van een gasfase en kwam men tot het besluit dat gas aan de oorsprong lag van alles.

"Toen gas werd samengedrukt, verscheen de zichtbare wereld."
(HuangDi Nei Jing: Lieji zhangxian)

Dit ondersteunde de theorie van de transformatie van het zichtbare tot gas en vice versa.

Qi in het domein van de filosofie

Wat is de oorsprong van de kosmos? De oude Chinezen hebben zich eeuwenlang in deze filosofische vraag verdiept. Ze gebruikten de begrippen Qi of Yuanqi in verband met het ontstaan van de kosmos. In Zhuang Zhi's boek handelen verschillende hoofdstukken over het ontstaan van de kosmos. In één ervan lezen we:

"De ganse kosmos ontstond uit één enkel element en we noemen dit Qi."
(Zhuang Zhi: Zibeiye)

In een ander hoofdstuk staat:

"Onderzoek toont aan dat er in het begin van de kosmos geen levende wezens waren. Er waren niet alleen geen levende wezens, er was ook niets zichtbaar. Er was niet alleen niets zichtbaar, er was zelfs geen Qi. Plots kwam er verandering in de kosmos en ontstond Qi. Uit Qi ontstond de zichtbare wereld en uit deze zichtbare werled evolueerde de levende wezens."
(Zhuang Zhi: Zhihe)

Zhuang Zhi dacht dat alles in de kosmos zijn oorsprong had in Qi: de gehele zichtbare wereld en alle levende wezens.
Zhuang Zhi had een bekend gezegde:

"Als je een stuk bamboe in twee verdeelt en je gaat verder met die verdeling, telkens opnieuw, dan kan je zo tienduizend jaar doorgaan en nog altijd ben je niet klaar."

Vroeger waren er debatten over de ontwikkeling van het menselijk lichaam en daarin stond het begrip Qi centraal. Men dacht dat Qi een zeer belangrijk element was van de menselijke fysiologie, dat met de geboorte in het lichaam komt en functioneert als een noodzakelijk voedingsbestanddeel voor het ontstaan en de ontwikkeling van dit lichaam.
Dit is nog steeds het uitgangspunt in de TCG. Als concept is het vandaag de dag nog steeds net zo in gebruik als destijds.

Zhuang Zhi zei:

"Op het juiste geboortetijdstip van een menselijk wezen, komt de Qi naar binnen. Van zodra Qi het lichaam binnenkomt, begint het leven. Als de Qi het lichaam verlaat, dan treedt de dood op."
(Zhuang Zhi: Zibeiye)

Guan Chong (? - 645 vC) zei:

"Qi geeft voedsel aan het ganse lichaam."
(Guan Zhi: Xingxiasu)

Wang Qinghe zei:

"Als iemand voldoende Yuanqi heeft, is het lichaam sterk; bij onvoldoende Yuanqi is het lichaam zwak; als de Yuanqi op is, zal het lichaam sterven."

In deze betekenis komt Qi of Yuanqi overeen met de gangbare westerse vertaling '"vitale energie". Oftewel energie die op het punt staat te materialiseren en andersom.

De Qi theorie in de traditionele Chinese geneeskunde

De theorie van de wederzijdse beïnvloeding en transformatie van verschillende soorten Qi is meer dan 2300 jaar oud. Uit deze theorie blijkt dat men in die tijd een juist begrip had van enkele fysiologische processen in het menselijk lichaam. Er was dus al een concept van natuurlijk evenwicht tussen draagkracht en draaglast, weerstand en aanval, aangeboren en verworven eigenschappen.

Als men geboren wordt, erft men de Yuanqi (原气= originele, oorspronkelijke qi) van zijn ouders. In de traditionele Chinese geneeskunde had Yuanqi de betekenis van 'prenatale Qi'. Men kan het vertalen als de 'originele levensdrang'. Dit mag niet verward worden met een ander woord, ook uitgesproken als Yuanqi (元气), dat vitaliteit betekent.

Bij de geboorte hebben we twee soorten Qi nodig, Tianqi of hemel-qi en Diqi of aarde-qi. In de Huandi Neijing wordt Tianqi ook ZheLanQing Qi genoemd, wat letterlijk 'natuurlijke, zuivere qi' betekent. Wij noemen dit nu zuurstof of lucht. Diqi wordt in de Huandi Neijing ook 'ShuiGuJing Qi' genoemd en dit betekent 'de elementaire bestandsdelen van granen en water'. Het komt overeen met ons huidige begrip van 'voedingsbestanddelen'.

Deze theorie stelt dat Tianqi, Diqi en Yuanqi samengevoegd worden en getransformeerd tot Zhenqi. In het westen wordt Zhenqi dikwijls vertaald met 'ware qi', omdat één van de betekenissen van het karakter Zhen (真) 'waar' is. Eigenlijk verwijst Zhenqi naar de stroom van Qi in de meridianen. Een ander woord voor zhenqi is Jingqi, dit is 'de qi van de meridianen'. In de oude tijden werden deze woorden door elkaar gebruikt.

Zhenqi bevat Yingqi en Weiqi. Yingqi bestaat uit voedingsbestanddelen en Weiqi duidt de immuniteitsfunctie aan.

Zhenqi verspreidt zich tot in alle organen. In het hart wordt het hart-qi genoemd, in de longen long-qi. Zo is er ook lever-qi, milt-qi, maag-qi, nier-qi enz. De Qi van de verschillende organen kan gesplitst worden in yin en yang, bijv. nier-yin en nier-yang. Hierbij verwijst 'yin' in de eerste plaats naar het orgaan van het lichaam en zijn vloeistof. 'Yang' zal meestal naar de functie van het orgaan verwijzen.

In de Chinese geneeskunde verwijst maag-qi meestal naar het maagorgaanen de peristaltische kracht. Milt-qi verwijst naar verteringssubstanties. Deze twee Qi samen noemt men Zhongqi. Zhongqi heeft de functie om Diqi te verteren. Op die manier wordt de biochemie in het lichaam een integraal systeem. Op die manier ontstaat er een integraal samenhangend beeld van deelsystemen in het lichaam waarbij vooral de onderlinge relaties van belang zijn. Binnen TCG zijn de vormen (anatomie) minder belangrijk dan de functies.

qi

De theorie van gezonde Qi en zieke Qi (Zheng Xie Run)

Zheng, ook Zhengqi genoemd, betekent 'gezonde qi'. Xie, ook Xieqi genoemd, betekent 'zieke qi'. Oude Chinese teksten vermelden dat Zhengqi de functie heeft van te vechten tegen ziekte en te herstellen wat in het lichaam beschadigd is.

De Zheng Xie Run theorie spreekt van een voortdurende strijd tussen Zhengqi en Xieqi. Wanneer Zhengqi sterker is dan Xieqi, dan is men in goede gezondheid. Als de Xieqi sterker is dan de Zhengqi, dan wordt men ziek.

In de Huangdi Neijing worden zes verschillende soorten van Xieqi beschreven: wind, koude, damp, zomer, droogte en vuur. Ze worden Liuyin genoemd, de zes uitwendige oorzaken van ziektes.